Olíuverð og hlutabréf: Hvernig tengjast fréttir af hrávöru verði markaðnum?
Hrávöruverð, og þá sérstaklega olía, eru einn af stærstu drifkröftum á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Þó olía sé í eðli sínu hrávara, þá hefur þróun hennar bein og óbein áhrif á nánast allar greinar efnahagslífsins – og þar með á hlutabréfamarkaði um allan heim, þar á meðal á Íslandi.
Í þessari grein skoðum við hvernig fréttir af olíuverði og öðrum hrávörum hafa áhrif á hlutabréf, hvaða geirar eru viðkvæmastir fyrir sveiflum í olíuverði, og hvernig fjárfestar geta nýtt sér þessar upplýsingar í sinni stefnumótun.
Hvers vegna skiptir olíuverð svona miklu máli?
Olía er ein mikilvægasta orkuuppspretta heimsins. Hún hefur áhrif á:
- Framleiðslukostnað í iðnaði og framleiðslu
- Samgöngukostnað fyrirtækja og einstaklinga
- Verðbólgu og vexti á heimsvísu
- Rekstrarkostnað flugfélaga, flutningsfyrirtækja og verksmiðja
- Styrk gjaldmiðla og utanríkisviðskipta
Þegar olíuverð hækkar, verður allt dýrara að framleiða og flytja – sem bitnar á hagnaði margra fyrirtækja. Þegar verð lækkar, eykst hagnaður þeirra sem byggja rekstur sinn á orkunotkun.
Hvernig hafa fréttir áhrif?
Fréttir sem hafa áhrif á hrávöruverð (sérstaklega olíu) geta snúist um:
- Framboðstruflanir: Átök í Mið-Austurlöndum, náttúruhamfarir eða verkföll
- Ákvörðun OPEC: OPEC-ríkin ákveða oft að draga úr framleiðslu til að hækka verð
- Efnahagsvöxtur eða samdráttur: Aukinn vöxtur þýðir meiri eftirspurn – og hærra verð
- Stýrivextir og verðbólguhorfur: Háir vextir draga úr neyslu, og þar með eftirspurn eftir olíu
Ef tilkynnt er um lægra olíuverð en vænst var, getur það orðið jákvætt fyrir mörg hlutabréfafélög, sérstaklega í flutningum, ferðaþjónustu og iðnaði. En ef fréttir benda til hækkandi olíuverðs, getur það dregið úr væntingum um hagnað, sérstaklega hjá orkunæmum fyrirtækjum.
Hverjir verða fyrir mestum áhrifum?
| Geiri | Áhrif af hærra olíuverði |
|---|---|
| Flugfélög | Neikvæð – eldsneytiskostnaður hækkar |
| Flutnings- og dreifingarfyrirtæki | Neikvæð – hærri rekstrarkostnaður |
| Framleiðslufyrirtæki | Neikvæð – hærra verð á hráefnum og orku |
| Orkufyrirtæki (t.d. olíufyrirtæki) | Jákvæð – hærra olíuverð eykur tekjur |
| Endurnýjanleg orka | Getur hagnast – hærra verð á jarðefnaeldsneyti eykur eftirspurn eftir valkostum |
Hvernig tengist þetta íslenska markaðnum?
Þótt Ísland framleiði ekki hráolíu sjálft, þá hefur þróun olíuverðs mikil áhrif á:
- Flugfélög eins og Icelandair – eldsneytiskostnaður vegur þungt í rekstri
- Ferðageirann – hærri flugfargjöld draga úr ferðalögum
- Verðlag og verðbólgu á Íslandi – hærra olíuverð leiðir til verðhækkana á innfluttum vörum
- Krónuna – veik króna gerir innflutning dýrari, og hækkanir á olíuverslun valda viðskiptahalla
Ef olíuverð hækkar mikið, gæti Seðlabankinn brugðist við með hærri stýrivöxtum til að berjast gegn verðbólgu – sem aftur hefur áhrif á hlutabréfaverð á Íslandi.
Dæmi: Hvað gerðist þegar olíuverð hækkaði hratt?
Í mars 2022, eftir innrás Rússlands í Úkraínu, hækkaði olíuverð í yfir 120 USD tunnan. Markaðir um allan heim brugðust hart við:
- Flugfélög og flutningafyrirtæki lækkuðu í verði
- Orkufyrirtæki hækkuðu mikið
- Hrávörugeirar styrktust tímabundið
- Verðbólga jókst og leiddi til vaxtahækkana
Sambærileg áhrif hafa sést á íslenskum markaði – Icelandair lækkaði, á meðan Orkubú Vestfjarða og tengdir aðilar náðu stöðugum vexti.
Hvað geta fjárfestar gert?
- Fylgjast með olíuverði og tengdum fréttum á daglegum grundvelli
- Greina hvernig fyrirtæki í eignasafni þeirra eru háð olíuverði
- Dreifa áhættu milli geira sem bregðast mismunandi við breytingum á hrávöruverði
- Íhuga fjárfestingar í fyrirtækjum sem græða á hækkandi olíuverði eða endurnýjanlegri orku
Niðurstaða
Þó olíuverð sé aðeins ein breyta í flóknu hagkerfi, þá hefur það stór áhrif á hlutabréfamarkaði – bæði á heimsvísu og á Íslandi. Fréttir af hrávöruverði ættu því að vera reglulegur hluti af upplýsingaöflun allra fjárfesta. Með því að fylgjast með þróun olíumarkaðarins má átta sig fyrr á tækifærum – og forðast óvænta skelli.
Fylgstu með Fjármálavefurinn.is fyrir vikulegar greiningar, verðmætar innsýn og fréttir af markaðnum. Því betri upplýsingar – því betri ákvarðanir.
